دین و استبداد و هویت: مسأله اصلی ما گذار به دموکراسی است. تاریخ بلند استبدادی ما معلول علل و دلائل بسیاری است. تبیین پدیده سرکوب با یک علت ، تحلیلی غیر علمی و نادرست است. بسیاری از نظام های استبدادی حاکم بر ما، نظام سکولار بوده اند. از جمله نظام پهلوی. دین یکی از اجزای بسیار مهم هویت ایرانیان بوده و خواهد بود. ضدیت با دین راه به جایی نخواهد برد. جدایی نهاد دین از نهاد دولت یکی از پیش شرط های مهم گذار به دموکراسی و نظام دموکراتیک است. نظام های توتالیتر اروپای شرقی سابق، هر چه در توان داشتند صرف نابودی دین کردند، این پروژه به طور کامل شکست خورد، اما تنها دستاورد آنها برای بشریت نظامهای توتالیتر بود. همین تجربه ی بزرگ باید به ما آموخته باشد که دین ستیزی نه شرط کافی دموکراسی است و نه شرط لازم آن .

استبداد خواهی و استبداد پذیری ما: دموکراسی و دیکتاتوری، برساخته های بشری اند. تاریخ ما، تاریخ استبداد بوده است، یعنی ، استبداد پدیده ای استثنایی در تاریخ ما نبوده است. این واقعیت تلخ حاکی از آن است که نظام استبدادی با روحیه، خلق و خوی ، شخصیت و فرهنگ ما سازگار است. روشنفکران ما همیشه تمام مسائل و مشکلات را به دولت فروکاسته اند و این واقعیت ساده را نادیده گرفته اند که نظام سیاسی لباسی است در حد و اندازه جوامع بشری. اگر این لباس در حد و اندازه ما نبود، پاره و دریده می شد. همه ی ما در برساختن نظام استبدادی شریک بوده و هستیم. منتها، میزان مشارکت هر یک از ما متفاوت است. درست است که بسیاری از مردم با این نظام مخالفند، اما آیا جز تعدادی قلیل، در عمل، کسی با این نظام در حال مبارزه است؟  چرا در تحلیل های روشنفکرانه هیچگاه از اکثریت خاموش در برابر استبداد انتقاد نمی شود؟ حداقل چیزی که می توان درباره ی این مردم گفت، این است که این مردم ، مردمی ستم پذیرند. روشنفکران با انتقاد از دولت، به قهرمان مردم ستم پذیر تبدیل می شوند. اما  نادیده گرفتن نقش اساسی مردم در برساختن نظام های استبدادی، حقیقت مهمی را می پوشاند که روشنایی بخشیدن بدان می تواند رهایی بخش باشد. وقتی از مردم حرف می زنم، روشنفکران را از مردم جدا نمی کنم. روشنفکران هم بخشی از همین مردم اند.

مردم سالاری دینی: نظام دموکراتیک را نمی توان به حکومت اکثریت فروکاست. فقط، و این شرط بسیار مهم است، یکی از ویژگی های نظام های دموکراتیک این است که با رأی اکثریت مردم به قدرت می رسند(به تعبیر دقیق تر، با رآی اکثریت مردم، قدرت را از دست داده و به دیگری واگذار می کنند). یکی از مهمترین ویژگی های نظام های دموکراتیک، رعایت حقوق اقلیت هاست. رعایت حقوق بشر، مهمترین ویژگی نظام های دموکراتیک است. پلورالیسم، ویژگی مهم دیگر نظام دموکراتیک ...